Η θεατρική ομάδα «κόσμοι από γάλα» επιστρέφει στο Μποδοσάκειο Κτίριο του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής (ΨΝΑ) στο Δαφνί  για να μας παρουσιάσει μια ιδιόμορφη site-specific, περιηγητική perfomance με θέμα την ζωή του Έλληνα ποιητή Δημήτρη Βρεττάκου. Τα κείμενα που αποδίδονται στην παράσταση «Η αλεπού θα ξανάρθει» προέρχονται από το βιβλίο «O αυτόχειρας ποιητής Δημήτρης Β.» της συγγραφέως Μαρίας Φαφαλιού, το οποίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Σύμφωνα με την σκηνοθέτρια της παράστασης Κατερίνα Κλειτσιώτη εμπεύστηκε τον τίτλος της παράστασης όταν διάβασε τον τελευταίο στίχο ενός άτιτλου ποιήματος του Δημήτρη Βρεττάκου. H αλεπού μπαίνει στο κοτέτσι και τρώει όλες τις κότες. Οι ιδιοκτήτες αγοράζουν αμέσως άλλες κότες, όμως σίγουρα η αλεπού θα ξανάρθει.

Ο ποιητής Δημήτρης Βρεττάκος υπήρξε ανιψιός του μεγάλου λογοτέχνη Νικηφόρου Βρεττάκου, τον οποίο θεωρούσε πνευματικό του δάσκαλο και καθοδηγητή. Θυμάται με νοσταλγία τις βαθυστόχαστες συζητήσεις τους, όπου αντάλλασσαν σκέψεις και συναισθήματα, δημιουργώντας έναν κόσμο γεμάτο πνευματική εγγύτητα και δημιουργική αλληλεπίδραση. Ο πατέρας του Δημήτρη, Τηλέμαχος, εξάδελφος του Νικηφόρου, έπεσε στον πόλεμο το 1943, χωρίς να βρεθεί ποτέ το πτώμα του, όταν ο Δημήτρης ήταν μόλις τεσσεράμισι ετών, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ψυχή του νεαρού ποιητή.

Ο Δημήτρης Βρεττάκος έζησε μια ζωή γεμάτη πάλη και ποίηση. Γεννήθηκε σε μια εποχή που η Ελλάδα προσπαθούσε να ανασυνταχθεί από τις πληγές του πολέμου. Από νεαρή ηλικία, έδειξε μια έντονη κλίση για τη μάθηση, ολοκληρώνοντας το τμήμα Μηχανολογίας στο Πολυτεχνείο. Ωστόσο, η ζωή του δεν ακολούθησε την αναμενόμενη πορεία. Αναζητώντας νέες προοπτικές, μετανάστευσε στη Νότια Αφρική, όπου συγγενείς του τον υποδέχτηκαν εκεί. Εκεί, εργάστηκε ως κόπτης πολύτιμων λίθων, μια τέχνη που απαιτούσε ακρίβεια και υπομονή. Ένα αποτυχημένο ερωτικό ειδύλλιο τον οδήγησε σε συναισθηματική απογοήτευση, η οποία εκδηλώθηκε σε ψυχική ασθένεια με ιδέες διωκτικού περιεχομένου. Νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρική κλινική, όπου πάλεψε με τους δαίμονές του, προσπαθώντας να βρει την ισορροπία του.

Μετά την ανάρρωσή του, επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου δίδαξε φυσική και χημεία, προσπαθώντας να επανέλθει στην καθημερινότητα. Παρά την επαγγελματική του αποκατάσταση, παρέμεινε κοινωνικά απομονωμένος, με τη μοναξιά να τον συνοδεύει παντού. Όπως έγραψε ο ίδιος: «Μοναξιά, μόνο εσύ με νοιώθεις μοναξιά, μια ζωή μοναδική μου συντροφιά».

Σε ηλικία 44 ετών, η ψυχική του κατάσταση επιδεινώθηκε. Πραγματοποίησε δύο απόπειρες αυτοκτονίας σε διάστημα τριών ημερών. Η νοσηλεία του στο Δρομοκαΐτειο Νοσοκομείο αποτέλεσε σημείο καμπής, δίνοντάς του τη δύναμη να ξανασταθεί στα πόδια του και να ελπίζει ξανά.
Σύμφωνα με το φυλλάδιο που μας μοίρασαν στην παράσταση, "στις 10.10.84 ο Δ.Β. νοσηλεύεται για τρίτη φορά σε Ψυχιατρική κλινική με το πόρισμα των γιατρών να γράφει "καταθλιπτική συνδρομή μετά παρανοϊκών στοιχείων". Βασανίζεται από φοβίες για ανώτερες δυνάμεις που τον κυνηγούν να τον τιμωρήσουν για τις αμαρτίες του και ενοχές για την συμπεριφορά του απέναντι στη μητέρα και στην αδερφή του. Στα κείμενα της περιόδου αυτής μιλά συχνά για τον τιμωρό-Αρχάγγελο και για το βάρος των συμβόλων". Αυτό εξηγεί και την ύπαρξη του έντονου θρησκευτικού στοιχείου που είδαμε στην παράσταση.

Διαγνωσμένος με «καταθλιπτική συνδρομή με παρανοϊκά στοιχεία», ο Δημήτρης Βρεττάκος εισήλθε σε μια μακρά περίοδο νοσηλείας, η οποία χαρακτηρίστηκε από συνεχείς υποτροπές και έντονη καλλιτεχνική δημιουργία, στρεφόμενος κυρίως προς τη ζωγραφική. Φιλοτέχνησε τον πιο γνωστό του πίνακα "Γοργόνα". Του άρεσε να ακούει κλασσική μουσική και ασχολήθηκε και με το σουρεαλισμό. Το 1993 μεταφέρθηκε σε ένα διαμέρισμα του νοσοκομείου  στα Εξάρχεια μαζί με 3 ακόμα ασθενείς.  Σύναψε ερωτικό δεσμό με την συγκάτοικο του Σταυρούλα. Η κατάσταση της υγείας του βελτιώθηκε και ήταν για κάποιο διάστημα σε καλά επίπεδα.  Έγραφε ποίηση και ασχολήθηκε με μελέτες για το διάστημα. Την επόμενη πενταετία είχε κάποιες υποτροπές αλλά δεν χρειάστηκε εκ νέου νοσηλεία.

Στις 6.2.98 χωρίς να έχει δώσει κάποιο σημάδι υποτροπής αυτοκτονεί πέφτοντας στο φωταγωγό του διαμερίσματος του.

Στην παράσταση «Η αλεπού θα ξανάρθει», οι θεατές θα περιηγηθούν ελεύθερα και μόνοι τους με οδηγό την Σεμέλη, για 10' στους διαδρόμους του Μποδοσάκειου για να δουν τις εικαστικές εγκαταστάσεις και τα δρώμενα. Κάποιες πόρτες — κλειστές και άλλες ανοιχτές — λειτουργούν ως σύνορα και διαβάσεις, όπως οι διαχωριστικές γραμμές του συνειδητού και του υποσυνείδητου. Κάθε πόρτα, με την αδράνειά της ή την υποσχόμενη διέξοδο, αντικατοπτρίζει τις εσωτερικές μας αντιφάσεις: τον φόβο της αποκάλυψης και την ανάγκη για ελευθερία. Οι κλειστές πόρτες θυμίζουν τα απωθημένα, τις καταπιεσμένες σκέψεις και τις ανεξερεύνητες πτυχές του εαυτού μας, ενώ οι ανοιχτές προσκαλούν σε εξερεύνηση, σε ανακάλυψη και σε αποδοχή του άγνωστου.

Ένα ζωντανό σύμπαν, όπου οι πόρτες δεν είναι απλώς φυσικά αντικείμενα, αλλά σύμβολα των ψυχικών μας τοπίων. Κάθε άνοιγμα και κλείσιμο τους γίνεται μια πράξη αυτογνωσίας, μια αναμέτρηση με το παρελθόν και το μέλλον μας. Εδώ, το Δαφνί δεν είναι μόνο τόπος, αλλά και κατάσταση του νου, όπου η πραγματικότητα και η φαντασία συγχωνεύονται, δημιουργώντας έναν χώρο θεραπείας και μεταμόρφωσης.

"Έχω την εντύπωση πως δεν υπήρξα ποτέ. Από το πυρ στη φωτιά, από το μηδέν στο μηδέν, με ενδιάμεσες αντιφατικές τροχιές αλληλοεξουδετερωμένες, καθισμένος στον προθάλαμο ενός μεγάλου Τίποτα, περιμένοντας τον τυπικό εξαφανισμό, χωρίς ίχνη, ούτε νόημα, ούτε σημασία, ούτε ουσία, ούτε σκοπό, μια κηλίδα πόνου μέσα στο ατέρμονο παροδικό Σύμπαν, χωρίς ελπίδα, χωρίς ιδανικά, χωρίς αυταπάτες, χωρίς πίστη.
Δίαυλοι VI,  Δημήτρης Βρεττάκος 

Μια παράσταση γεμάτη συμβολισμούς. Τα ραδιόφωνα στους τοίχους ήταν η μόνη δυνατότητα επαφής με τον έξω κόσμο. Που όμως κάποιες άλλες μέρες μπορεί να γινονταν από αντικείμενα παρηγοριάς, όργανα ελέγχου προς τους ασθενείς, καθώς νόμιζαν ότι τους παρακολουθούσαν μέσα από αυτά. Γι' αυτό τελικά τα ξεφορτώνονταν μέχρι να ξαναπάρουν άλλα καινούρια και τούμπαλιν.
Οι τοίχοι και οι τρύπες στα πατώματα ήταν ο μόνος τρόπος επικοινωνίας με τους άλλους τροφίμους. Τα χτυπήματα και οι ήχοι από τις χαραμάδες ήταν η μόνη απόδειξη ύπαρξης ζωής εκεί μέσα.. Τα κράνη των στρατιωτών κάτω από την εικόνα του Χριστού και της Παναγίας. Εμφανής αναφορά στους αγνοούμενους νεκρούς του πολέμου, μεταξύ αυτών και του πατέρα του.

Με εντυπωσιακή συνοχή και καλλιτεχνική τόλμη, η παράσταση έφερε στο φως το ευαίσθητο και βαθιά ανθρώπινο θέμα της αυτοκτονίας του ποιητή Δημήτρη Βρεττάκου, μέσα από μια πολυεπίπεδη θεατρική σύνθεση. Η Κατερίνα Κλειτσιώτη, σε ρόλο σκηνοθέτιδας, δημιουργού και ερμηνεύτριας, καθοδήγησε με λεπτότητα και ποιητική εσωτερικότητα το σύνολο, ενώ η ηχητική εγκατάσταση του Γιάννη Παπαδάκη πρόσθεσε ένα σχεδόν μεταφυσικό βάθος στην εμπειρία, λειτουργώντας ως φωνή απόκοσμη και σιωπηλή αφήγηση. Ο Βασίλης Χατζηδημητράκης, ως βοηθός σκηνοθέτη και ερμηνευτής, συνεισέφερε με ακρίβεια και διακριτικότητα στη σκηνική αρμονία. Τα κείμενα του Βρεττάκου – αιχμηρά, τρυφερά, σχεδόν προφητικά – αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της παράστασης, και ερμηνεύτηκαν με σεβασμό και ευαισθησία από όλο το θίασο. Η παρουσία των Βασιλικής Πουλάκη, Γιώργου Παπαμιχαλάκη και Γιώργου Κομνηνόγλου πρόσθεσε πολυφωνία και σκηνική ένταση, ανυψώνοντας έτσι την αισθητική της παράστασης. Οι φωτισμοί του Γιώργου Ευθυμίου λειτούργησαν σχεδόν ψυχαναλυτικά, φωτίζοντας τις σκιές των χώρων και του ανθρώπινου ψυχισμού, ενώ οι εικαστικές εγκαταστάσεις του Κωνσταντίνου Κανταρτζή συμπλήρωσαν το σύμπαν της παράστασης με εύγλωττα, σιωπηλά σύμβολα. Η υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού υπήρξε καθοριστική για την υλοποίηση μιας παράστασης που αξίζει να μείνει στη μνήμη του θεατή ως πολιτιστικό αποτύπωμα και υπαρξιακή εμπειρία.

Μια εμπειρία  που δεν παρακολουθούσες απλώς με τα μάτια, αλλά με την ψυχή σου. Μια σιωπηλή κραυγή μέσα στο σκοτάδι, μια πύρινη ανάσα πάνω στο εύθραυστο χαρτί της ανθρώπινης ύπαρξης. Η αυτοκτονία του ποιητή Δ. Βρεττάκου δεν παρουσιάστηκε σαν τέλος, αλλά σαν αρχή ερωτημάτων όπως: Πώς μπορεί μια ψυχή να σιωπήσει όταν έχει γεμίσει τον κόσμο με λέξεις; Είναι αμαρτία η αυτοκτονία; Ποιος ορίζει την πορεία μας προς την Κόλαση και τον Παράδεισο; Είναι η εύκολη λύση να πεθάνεις; Πώς ακούγεται όταν αυτοκτονεί κάποιος; Πώς φαίνεται; Μια εμπειρία από αυτές που κουβαλάς μαζί σου, όχι σαν ανάμνηση, αλλά σαν βάρος ευγενές. Θα τη θυμάμαι. Για καιρό. Ίσως και για πάντα.

Λίγα λόγια για το κτήριο:

Η μονάδα του Μποδοσάκειου κτηρίου λειτούργησε ως ψυχογηριατρική πτέρυγα στεγάζοντας περιστατικά άνοιας και προσφέροντας φροντίδα και υποστήριξη σε ηλικιωμένους ασθενείς. Η πτέρυγα αυτή, με τον ήρεμο και προστατευμένο της χώρο, αποτελούσε έναν τόπο αξιοπρέπειας και σεβασμού για τους ηλικιωμένους που φιλοξενούσε. Μετά τον μεγάλο σεισμό η πτέρυγα κρίθηκε μη ασφαλής για λόγους στατικότητας του κτηρίου και η μονάδα έκλεισε. Ερχόμενοι στο σήμερα, η αριστερή πτέρυγα του κτιρίου φιλοξενεί ακόμα κάποιες Τεχνικές Υπηρεσίες του νοσοκομείου, ενώ η δεξιά πτέρυγα έχει μετατραπεί σε χώρο εικαστικών εκθέσεων, όπως η έκθεση «Δεύτερη Ευκαιρία: Μόνος – Μαζί», η οποία πραγματοποιήθηκε πέρσι με αφορμή τα 100 χρόνια από την ίδρυση του ΨΝΑ.

https://www.ticketservices.gr/event/i-alepou-tha-xanarthei/?lang=el

Διαβάστε εδώ την συνέντευξη της σκηνοθέτιδας Κατερίνας Κλειτσιώτη.