Όταν η γιορτή γίνεται δημόσια εξομολόγηση

Ο Τόμας Βίντερμπεργκ είναι από εκείνους τους δημιουργούς που δεν σε αφήνουν να νιώσεις άνετα. Και αυτό είναι το μεγαλύτερο του προτέρημα. Τον είχα ξεχωρίσει ήδη από τον «Άσπρο Πάτο», μια ταινία δυνατή, ανθρώπινη και αμείλικτη, που μιλούσε για τη χαρά και το κενό με την ίδια ένταση. Όμως το Festen παραμένει το έργο-τομή του σκηνοθέτη. Το έργο που δεν αφηγείται μόνο, αλλά εκθέτει. Ανήκει στο κίνημα Dogma 95. Η πρώτη και πιο εμβληματική ταινία του κινήματος αυτού, δεν ενδιαφερόταν για την ομορφιά της εικόνας, αλλά για την αλήθεια της στιγμής. Χειροκίνητη κάμερα, φυσικός φωτισμός, ωμές ερμηνείες. Ένα σινεμά σχεδόν ντοκιμαντερίστικο, που δεν σου επιτρέπει να κρυφτείς. Αυτό το πνεύμα μεταφέρεται με εντυπωσιακή συνέπεια στη θεατρική σκηνή του Θεάτρου ΑΛΜΑ.

Στην αρχή χαλαρώνεις. Η φασαρία, ο πολύς κόσμος, οι φωνές και τα σώματα γύρω σου σε κάνουν να νιώθεις ότι πράγματι έχεις προσκληθεί σε μια μεγάλη, πολυπρόσωπη γιορτή. Μπερδεύεσαι: νομίζεις πως βρίσκεσαι σε ξενοδοχείο, ακούς για κλειδιά και δωμάτια, μέχρι που συνειδητοποιείς πως όλα αυτά συμβαίνουν μάλλον μέσα σε ένα τεράστιο σπίτι. Κι εκεί που έχεις σχεδόν αφεθεί, σκάει το «μπαμ». Κάτι συνταρακτικό, κάτι που δεν χωράει πια κάτω από το χαλί της ευγένειας. Η βία ξεχύνεται παντού: ανάμεσα σε ζευγάρια, ανάμεσα σε αδέλφια, ανάμεσα σε πατέρα και γιο.

Τα 60ά γενέθλια του "δανού πατέρα" Χέλγκε Κλίνγκενφελτ μετατρέπονται σε πεδίο αποκαλύψεων και η χαρά σκοτεινιάζει σταδιακά, σχεδόν ύπουλα. Από το φως περνάμε στη σκιά, χωρίς να καταλάβουμε πότε ακριβώς χάθηκε η αθωότητα. Μια φαινομενικά αθώα μάζωξη της μεγαλοαστικής οικογένειας είναι η αφορμή για να γίνουν αποκαλύψεις που θα συγκλονίσουν και θα σημαδέψουν για πάντα τους ανθρώπους αυτούς. Κ ενώ στην αρχή ξεκινάνε όλα τόσο ζεστά:  μας καλωσορίζουν οι γονείς, τα τρία παιδιά, ένας Τελετάρχης, γνωριζόμαστε σιγσ σιγά οι συγγενείς, οι φίλοι, βγαίνουν λόγοι, το ποτό ρέει άφθονο και ο χορός παραλύει το χώρο. Όλα δείχνουν να λειτουργούν όπως πρέπει. Μέχρι τη στιγμή που ο Κρίστιαν, ο μεγάλος γιος, σηκώνεται και μιλά. Και τότε, η γιορτή διαλύεται. Ο πατέρας κατηγορείται δημόσια για σεξουαλική κακοποίηση των διδύμων παιδιών του και για την δολοφονία μέσω της αυτοκτονίας της δίδυμης αδελφής τους, της Λίντα. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, τίποτα δεν μπορεί να επιστρέψει στην κανονικότητα.

Η παράσταση δεν χαρίζεται στο κοινό. Περιέχει σκηνές βίας, σεξουαλικού περιεχομένου και σκληρό λόγο, ενώ απευθύνεται αυστηρά σε άτομα άνω των 16 ετών. Και σωστά. Γιατί αυτό που πραγματεύεται δεν είναι εύπεπτο: είναι το οικογενειακό τραύμα, η συνενοχή της σιωπής, η βία που κρύβεται πίσω από κλειστές πόρτες και χαμογελαστά τραπέζια.

Ιδιαίτερο στοιχείο της παράστασης είναι ο περιπατητικός και διαδραστικός χαρακτήρας της. Το έργο παίζεται σε ολόκληρο το κτίριο. Οι θεατές μετακινούνται, στέκονται όρθιοι, γίνονται καλεσμένοι στη γιορτή. Τα εισιτήρια χωρίζονται σε «ρόλους»: οικογένεια, στενοί φίλοι, συγγενείς. Άλλοι κάθονται στο τραπέζι, άλλοι παρατηρούν από απόσταση. Κανείς όμως δεν μένει αμέτοχος. Η αλληλεπίδραση με το κοινό είναι οργανική και ουσιαστική. Δεν γίνεται για εντυπωσιασμό, αλλά για να υπηρετήσει το ίδιο το νόημα του έργου: τη δημόσια μαρτυρία.

Η δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου είναι μεστή, θαρραλέα και βαθιά θεατρική. Καταργεί τα όρια σκηνής και πλατείας και μετατρέπει τον θεατή σε μάρτυρα — ακριβώς όπως έχει ανάγκη ο Κρίστιαν για να μπορέσει να μιλήσει.

Το σενάριο του Βίντερμπεργκ, στη θεατρική διασκευή των Μπο Χάνσεν & Μόγκενς Ρούκοφ, βρίσκει στην ελληνική μετάφραση του Αντώνη Γαλέου έναν λόγο σύγχρονο, κοφτερό και αληθινό.Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ηλένιας Δουλαδίρη δημιουργούν έναν ρεαλιστικό, σχεδόν ασφυκτικό κόσμο: τηλεοράσεις, πίνακες, δωμάτια με κλειδιά, ένα μπάνιο που κρύβει ένα παιδικό παιχνίδι – ένα ψάρι, ένα πουλί – και ένα γράμμα με την αρχή «Για όποιον βρει αυτό το γράμμα...». Οι φωτισμοί της Ζωής Μολυβδά Φαμέλη και τα videos του Άκη Πολύζου ενισχύουν την αίσθηση ότι βρισκόμαστε μέσα σε ένα ζωντανό, ανοιχτό τραύμα. Η μουσική επιμέλεια του Όμηρου Παπασπηλιόπουλου λειτουργεί υπόγεια, χωρίς να κατευθύνει συναισθηματικά.

Στις ερμηνείες, ξεχωρίζει ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος ως Κρίστιαν: εύθραυστος, εσωτερικός, αποφασισμένος. Ο Γιώργος Ζιόβας ως πατέρας αποπνέει μια τρομακτική κανονικότητα, ενώ η Γιώτα Φέστα ως μητέρα κινείται ανάμεσα στην άρνηση και τη σιωπηλή συνενοχή. Ο βίαιος αδελφός, Νίκος Μήλιας, αποδίδει με ακρίβεια τη βία, σωματική και ψυχική. Οι συγγενείς, ο τελετάρχης, ο παππούς, όλοι συνθέτουν ένα οικογενειακό σύστημα που προτιμά να μη βλέπει.

Η σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων είναι από μόνη της ένα αβάσταχτο θέμα. Όταν όμως ο θύτης είναι ο γονέας, τότε όλα διαλύονται. Ο προστάτης γίνεται δυνάστης και το παιδί έρμαιο στα χέρια εκείνου που θα έπρεπε να το φυλάει από τα δεινά του κόσμου. Δύο δίδυμα παιδιά, ένα σε ψυχιατρείο κι ένα αυτόχειρας, κι όμως κανείς δεν αναρωτήθηκε το «γιατί». Οι παθογένειες κληρονομούνται, μεταφέρονται σιωπηλά από γενιά σε γενιά. Ο Κρίστιαν δεν πήγε στην κηδεία της αδελφής του. Πήγε όμως στα γενέθλια του πατέρα του, εκεί όπου η ιστορία ξεκινά για να τελειώσει ακριβώς στο ίδιο σημείο.

Οι θεατές-καλεσμένοι, στριμωγμένοι, όρθιοι, ασφυκτιούν – και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η ασφυξία αυτή θυμίζει τα μεγάλα οικογενειακά τραπέζια που όλοι φοβόμαστε: «πάλι αυτοί, πάλι τα ίδια». Και μέσα σε όλο αυτό, η σχεδόν προκλητική ηρεμία, τα χαμόγελα, η απουσία πένθους. Γιατί δεν φοράνε μαύρα αφού πριν από λίγο καιρό πέθανε η κόρη κι αδερφή τους; Γιατί γιορτάζουν; Το Festen δεν σου δίνει απαντήσεις. Σε αφήνει απλώς μέσα στη δυσφορία — κι αυτό είναι το πιο ειλικρινές του χτύπημα.

Η παράσταση εχει διάρκεια 2 ώρες και 15 λεπτά. Στο πρώτο μέρος είσαι όρθιος 35 λεπτά. Στο δεύτερο μέρος στην αίθουσα 1 ώρα και 20 λεπτά και είσαι καθιστός κανονικά στη θέση σου. Και στο τέλος άλλα 15 λεπτά όρθιος εκεί που άρχισαν όλα. Υπάρχουν λιγοστές καρέκλες και καναπέδες...για όσους προλάβουν να κάτσουν.

Το Festen δεν είναι απλώς μια παράσταση. Είναι μια εμπειρία. Μια γιορτή που σε αναγκάζει να κοιτάξεις κατάματα αυτό που συνήθως αποφεύγεις. Και όταν τελειώνει, δεν χειροκροτάς εύκολα. Πρώτα σωπαίνεις. Και αυτό λέει πολλά.

Εισιτήρια θα βρείτε εδώ