Αθανασία Καραγιαννοπούλου «Νοσούμε σαν κοινωνία και η αλλαγή είναι η αναπόφευκτη θεραπεία του κόσμου μας…», της Ελπίδας Παπαδανιήλ

Υπάρχουν τόποι που δεν είναι πια τόποι — είναι μνήμες. Και υπάρχουν στιγμές που δεν περνούν· απλώς αλλάζουν μορφή και μας επιστρέφουν, σιωπηλά, εκεί που κάποτε ανήκαμε. Ο Βυσσινόκηπος του Αντόν Τσέχωφ είναι ένας τέτοιος τόπος: ένας κήπος που ανθίζει λίγο πριν χαθεί, ένα αντίο που δεν ειπώθηκε ποτέ ολοκληρωμένα.

Η σκηνοθέτρια Αθανασία Καραγιαννοπούλου πλησιάζει αυτό το εύθραυστο σύμπαν με τρυφερότητα και διαύγεια, σαν να αφουγκράζεται όσα μένουν πίσω — τα ανείπωτα, τις σιωπές, τις μικρές ρωγμές του χρόνου. Στη δική της σκηνική ανάγνωση, ο «Βυσσινόκηπος» δεν είναι μόνο μια ιστορία απώλειας, αλλά μια υπενθύμιση πως κάθε τέλος κουβαλά μέσα του έναν ανεπαίσθητο, σχεδόν αόρατο, σπόρο αρχής. Και ίσως τελικά, αυτό που αποχαιρετούμε, να είναι αυτό που μας καθορίζει πιο βαθιά γιατί μέσα στην απώλεια μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε ποιοι υπήρξαμε και ποιοι σιωπηλά γινόμαστε.

«Ένας άντρας αγαπάει μια γυναίκα. Βάζει δύο στόχους: Να αποκτήσει απόλυτη δύναμη και να κατακτήσει τη γυναίκα. Τον ένα στόχο τον πετυχαίνει.

Αυτή είναι η ιστορία του «Βυσσινόκηπου» όπως την πρωτοδιάβασα. Μέσα στον -άλλοτε ακραία αστείο και άλλοτε λυπητερό- μύθο αυτό, μπλέκονται σχέσεις και δυναμικές που ισχυροποιούν ως σύμβολα τους ήρωες. Σύμβολα ενός κόσμου που πεθαίνει και ενός κόσμου που εισβάλλει και επιβάλλεται. Στον δικό μας «Βυσσινόκηπο» θα ακούσετε και θα δείτε ίσως πράγματα που δεν έχετε παρατηρήσει ποτέ, ακόμα κι εσείς που γνωρίζετε καλά το έργο: Γυναίκες ισχυρές και κυρίαρχες, αυτόνομες και περήφανες. Άντρες ευγενείς και τρυφερούς, ευγνώμονες και γενναιόδωρους.

Όλοι οι άνθρωποι του «Βυσσινόκηπου» συνυπάρχουν ισότιμα και με αγάπη. Αφέντες και υπάλληλοι, νέοι και υπέργηροι αγκαλιάζονται ή συζητούν σαν ένα. Ο Τσέχωφ διδάσκει αγάπη. «Αγαπώ αυτόν τον κήπο» λέει η ιδιοκτήτρια του κτήματος που βγαίνει σε πλειστηριασμό. Όμως, το να αγαπάς δεν σημαίνει πως αφήνεις αυτό που αγαπάς στο έλεος του χρόνου, να στέκει απλώς εκεί, με μία αξία μουσειακή. «Αγαπώ» σημαίνει προσέχω, φροντίζω, συντηρώ και βοηθώ να ανθίζει το αντικείμενο της αγάπης μου. «Να’ την η ευτυχία, έρχεται!», λέει ο θεωρητικός της επανάστασης. «Ευτυχία» όμως, για τον προφήτη συγγραφέα σημαίνει ισότητα, δικαιοσύνη και ελευθερία ενός λαού........»

Αθανασία Καραγιαννοπούλου

Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε να επιλέξετε τον «Βυσσινόκηπο» αυτή τη στιγμή της θεατρικής σας διαδρομής;

Πέρασα τα τελευταία χρόνια σαν Λιουμπόφ: Αρνιόμουν να αποχωριστώ έστω και ένα κομμάτι κληρονομιάς από γονείς ώστε να ορθοποδήσω παρ' ότι βρισκόμουν μπροστά στην

απειλή (που εκπληρώθηκε) ενός πλειστηριασμού και άλλων αναγκών. Και ξαφνικά, μεταστράφηκα σε Λοπάχιν: Προχώρησα δυναμικά σε εκποίηση υλικών αναμνήσεων για να εδραιώσω το τώρα και να επενδύσω στο μέλλον. Εκείνη τη δεδομένη στιγμή, πρότεινα στο ΚΘΒΕ τον «Βυσσινόκηπο» με ηθοποιούς που αποδείχθηκαν εκπληκτικοί. Το έργο μιλά για όλους τους ανθρώπους που κρύβουμε μέσα μας: Τους αρνητές της πραγματικότητας και τους δυναμικούς επενδυτές του μέλλοντος.

Ποια είναι η βασική σκηνοθετική σας ιδέα για το έργο; Πώς θέλετε να το βιώσει ο θεατής σήμερα;

Ο βασικός στόχος μου είναι να επικοινωνήσω 100% το πρωτότυπο έργο του Τσέχωφ. Να τηρήσω το γράμμα και το πνεύμα του. Ακόμα και στις σκηνικές οδηγίες ακολουθήσαμε ακριβώς με την Ελένη Μανωλοπούλου την εικόνα που περιέγραφε. Στο μόνο που παρέκκλινα προς τον συμβολισμό αντί της ρεαλιστικής καταγραφής είναι στον κήπο με τις βυσσινιές. Επιθυμώ να βγαίνει ο θεατής από την παράσταση και να έχει δει, ακούσει, νιώσει την ιστορία του Τσέχωφ σε όλο της το προφητικό και συμβολικό μεγαλείο.

Ο «Βυσσινόκηπος» μιλά για μια κοινωνία που αλλάζει. Πώς συνομιλεί αυτό το θέμα με τη σημερινή εποχή;

Κάθε κοινωνία αλλάζει. Και η σημερινή αλλάζει ραγδαία και τρίζουν τα θεμέλια της. Οι Τροφίμωφ της εποχής μας, μας φωνάζουν, μας ξεσηκώνουν, μας συμβουλεύουν και μας καταγγέλλουν. Οι νέες γενεές έρχονται ορμητικά για να αλλάξουν τον κόσμο. Να σταματήσουν τη βία ή την εκμετάλλευση. Να προστατέψουν τον πλανήτη. Να διαλύσουν τα σύνορα. Κάποιοι το καταφέρνουν- επαναστατούν ή θυσιάζονται. Κάποιοι γερνούν και αναπολούν τα εξεγερμένα τους νιάτα από μια πολυθρόνα που τρίζει με ρίζες βαθιές στο συμβατικό παρελθόν.

Ποια στοιχεία του έργου θεωρείτε διαχρονικά και ποια προσπαθήσατε να φωτίσετε με έναν πιο σύγχρονο τρόπο;

Ο έρωτας, το πένθος, η καταπίεση, η ανισότητα, η αλλαγή, η απειλή της καταστροφής ή ο φόβος του ξεριζωμού - όλα είναι στοιχεία διαχρονικά. Ο Βυσσινόκηπος περιβάλλει μια μικρή κοινωνία ανθρώπων που ο καθένας ξεχωριστά συμβολίζει μια ολόκληρη κοινωνική ομάδα και έναν ολόκληρο κόσμο προσωπικών βιωμάτων. Με τον Αλέκο Αναστασίου φωτίσαμε λίγο παραπάνω αυτά που δεν λέγονται, αυτά που δεν γίνονται, αυτά που δεν αποφεύγονται.

Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στο κωμικό και το δραματικό στοιχείο που χαρακτηρίζει το έργο του Τσέχωφ;

Όπως στη ζωή. Κρατιέμαι από την κωμικότητα ενός τραγικού γεγονότος σαν σωτηρία και αφήνομαι στη θλίψη μιας κωμικής παρουσίας με κατανόηση. Η ζωή, σαν μια γυναίκα υπέροχη και καλοντυμένη που κατεβαίνει μια μεγάλη μαρμάρινη σκάλα με εκπληκτικό αέρα, κάποια στιγμή σκοντάφτει και κατρακυλά μέχρι τη βάση της σκάλας. Αυτό φέρνει αντανακλαστικό γέλιο που θα κοπεί από τον κίνδυνο σοβαρού τραυματισμού.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε στη δημιουργία της παράστασης;

Νομίζω η τρίτη Πράξη του έργου. Σε μια άδεια από έπιπλα σκηνή που γίνεται ένας μεγαλειώδης χορός από τη Λιουμπόφ, την ίδια ώρα που στην πόλη ο Γκάγιεφ και ο Λοπάχιν παρακολουθούν τον πλειστηριασμό του Βυσσινόκηπου. Έπρεπε να κινηθεί το σύνολο των ηθοποιών, αέναα. Να χορεύουν, να χάνονται, να εμφανίζονται δυο- δυο ή τρεις- τρεις, κάποιοι να διασκεδάζουν μεθυσμένοι, την ίδια ώρα που κάποιοι άλλοι σκίζουν την καρδιά τους. Ένα παράλληλο μοντάζ που στάθηκε προκλητικό και εν τέλει τόσο γοητευτικό χάρις στους μοναδικούς ηθοποιούς!!!

Πιστεύετε ότι ο «Βυσσινόκηπος» είναι τελικά ένα έργο νοσταλγίας ή ένα έργο για την αναγκαιότητα της αλλαγής; Και μιλάμε για αλλαγή σήμερα, ποια θεωρείτε πιο αναγκαία;

Νοσούμε σαν κοινωνία. Η αλλαγή είναι η αναπόφευκτη θεραπεία του κόσμου μας. Η νοσταλγία είναι η άμυνα του οργανισμού μας στην ασθένεια. Στον Βυσσινόκηπο υπάρχουν χαρακτήρες που πολεμούν το καινούριο και αγκιστρώνονται από τις αναμνήσεις και χαρακτήρες που δημιουργούν το καινούριο και απαγκιστρώνονται από τη μνήμη. Όλοι τους όμως συνυπάρχουν σε έναν ισότιμο χορό.

Πώς επηρεάζει η εποχή μας τη ματιά ενός σκηνοθέτη πάνω στα κλασικά έργα;

Η έννοια του κλασικού για εμένα είναι περίεργη. Κλασικός είναι ο Τσέχωφ, κλασικός, όμως, είναι και ο Bowie. Αυτό που μας κάνει να στρεφόμαστε ξανά σε τέτοιους δημιουργούς, σαν τους κλασικούς συγγραφείς, είναι η αγωνία για την ανθρωπότητα που εκφράζουν μέσα από τα έργα τους. Είναι εκείνοι που μας νοιάζονται, που μας δείχνουν τον δρόμο για την ευτυχία, που συμβουλεύουν και προβλέπουν, που μας «φέρνουν στα σύγκαλά μας». Σε μια εποχή fast forward όπου οι σχέσεις των ανθρώπων χτίζονται σε 5 λεπτά και διαλύονται σε 3, όπου οι έννοιες του παρελθόντος ή της παράδοσης αντιμετωπίζονται με καχυποψία, όπου τα αρπαχτικά επιχειρηματικά μυαλά διαφεντεύουν, η ανάγκη να γυρίσω πίσω σε μια παλιά ιστορία ανθρώπων που αγάπησαν, πόνεσαν, ευτύχησαν και δυστύχησαν σε αργούς και ουσιαστικούς ρυθμούς, με προκαλεί μαγικά.

Αν έπρεπε να περιγράψετε την παράσταση με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;

Εγώ τώρα ονειρεύομαι.

Ποια φράση του έργου πιστεύετε ότι θα μπορούσε να γίνει viral σήμερα;

Όλος ο κόσμος είναι κήπος μας.

Τι θα λέγατε σε κάποιον νέο που πιστεύει ότι τα κλασικά έργα είναι «παλιά»;

Να ακούσει Μπερλιόζ ή Τσαικόφσκι. Να ερωτευτεί. Και να μου πει αν έχει την αίσθηση του παλιού. Υπάρχει κάτι πιο κλασικό από τον έρωτα;

Αν ο Τσέχωφ έβλεπε τη σημερινή κοινωνία, πιστεύετε ότι θα έγραφε ξανά τον «Βυσσινόκηπο»;

Μα επειδή έβλεπε τη σημερινή κοινωνία, έγραψε τον Βυσσινόκηπο. Ψευτοδιανοοούμενοι που αμπελοφιλοσοφούν, εκμεταλλευτές «αφέντες», εργαζόμενοι σε άθλιες συνθήκες, ελάχιστη κοινωνική πρόνοια, ανισότητα και αδικία. Οκνηροί πλούσιοι και καταπονημένοι φτωχοί. Α, και ο ανεκπλήρωτος έρωτας μέσα σε όλα: Η «προσποίηση» την τελευταία στιγμή και η αποφυγή εκείνου που ίσως να ήταν τέλειος για εσένα. Η αδυναμία του ανθρώπου να δει την αλήθεια.

Πληροφορίες και εισιτήρια παράστασης : https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/byssinokipos-1/