ΦΡΥΝΗ ΑΓΡΑΦΙΩΤΗ-ΣΠΑΝΟΥΔΗ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και για τον ρόλο σας.

Η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» του Ρομπέρτο Αταΐντε, παρότι γράφτηκε σε μια διαφορετική
εποχή, παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρη. Μέσα από το φαινομενικά αθώο περιβάλλον
μιας σχολικής τάξης, αποκαλύπτεται ένας κόσμος εξουσίας, επιβολής και χειραγώγησης.
Ένας κόσμος που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, μας αφορά όλους.
Ο ρόλος της Δεσποινίδας Μαργαρίτας είναι ιδιαίτερα σύνθετος και γοητευτικός. Δεν
πρόκειται για μια «κανονική» δασκάλα, αλλά για μια πολυδιάστατη φιγούρα που
λειτουργεί συμβολικά, ως φερέφωνο ιδεών και μηχανισμών που εξακολουθούν να μας
απασχολούν μέχρι σήμερα.

Το στοιχείο που κάνει τη συγκεκριμένη παράσταση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι ότι και
οι επτά ηθοποιοί ενσαρκώνουμε τον ίδιο ρόλο. Ο καθένας, μέσα από τη δική του
προσωπική ματιά και εκφραστική προσέγγιση, φωτίζει μια διαφορετική εκδοχή της
Μαργαρίτας, δημιουργώντας μια πιο πολύπλευρη και ουσιαστική ανάγνωση του
χαρακτήρα.

2) Πώς αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην τάξη;

Η Μαργαρίτα δεν βιώνει την εξουσία ως κάτι εξωτερικό ή περιστασιακό ,την
ενσαρκώνει. Για εκείνη, η εξουσία δεν είναι απλώς ένα εργαλείο επιβολής, αλλά ένας
μηχανισμός διαμόρφωσης συνειδήσεων. Μέσα στην τάξη, λειτουργεί σχεδόν ως ένας
απόλυτος φορέας «αλήθειας», όπου η γνώση δεν είναι αντικείμενο διαλόγου, αλλά κάτι
που επιβάλλεται.
Οι συνεχείς προκλήσεις προς τους μαθητές της., ακόμη και η ώθησή τους να παραβούν
κανόνες, δεν είναι τυχαίες. Είναι μέρος μιας διαδικασίας μέσα από την οποία η ίδια
επαναπροσδιορίζει και εδραιώνει την κυριαρχία της. Η εξουσία της δεν χρειάζεται μόνο
υπακοή· χρειάζεται και τη διαρκή επιβεβαίωσή της.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι η Μαργαρίτα δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως
καταπιεστικό. Αντίθετα, είναι βαθιά πεπεισμένη ότι δρα προς όφελος των παιδιών. Και
ακριβώς εκεί γεννιέται το πιο επικίνδυνο πρόσωπο της εξουσίας: όταν η επιβολή
μεταμφιέζεται σε φροντίδα και η αυθεντία σε «αναγκαία καθοδήγηση».

3) Τι φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα και πώς αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά της;

Αν μπορούσαμε να πούμε ότι η Μαργαρίτα φοβάται κάτι, αυτό είναι ένα: την ανυπακοή.
Είναι ο βασικός της «αντίπαλος» σε όλη τη διάρκεια του έργου, αυτό που προσπαθεί
διαρκώς να προλάβει και να καταστείλει.
Η συμπεριφορά της , οι απειλές, ο εκφοβισμός, οι συνεχείς προκλήσεις, δεν είναι τυχαία.
Αποτελούν μηχανισμούς μέσω των οποίων επιχειρεί να εδραιώσει την εξουσία της και
να καταστήσει σαφές ότι δεν υπάρχει εναλλακτική πέρα από την υπακοή. Για τη
Μαργαρίτα, η τάξη δεν είναι χώρος επιλογών, αλλά χώρος απόλυτου ελέγχου.
Και αυτός ο έλεγχος βασίζεται σε κάτι εξαιρετικά εύθραυστο: την τυφλή συμμόρφωση.
Γιατί στην πραγματικότητα, ακόμη και η πιο μικρή πράξη ανυπακοής είναι ικανή να
ρωγμάσει αν όχι να καταρρεύσει ολόκληρο το αυταρχικό οικοδόμημα που έχει χτίσει. Και
ίσως εκεί ακριβώς αποκαλύπτεται και ο βαθύτερος φόβος της: ότι η εξουσία της δεν
είναι τόσο αδιαμφισβήτητη όσο η ίδια θέλει να πιστεύει.

4) Πώς βλέπει τους μαθητές της; Σαν άτομα με προσωπικότητα ή σαν μια “μάζα” που
πρέπει να πειθαρχήσει;
Η Μαργαρίτα φαίνεται να αντιλαμβάνεται τους μαθητές της κυρίως ως ένα σύνολο και όχι
ως ξεχωριστές προσωπικότητες. Σε όλη τη διάρκεια του έργου δεν γίνεται καμία
ουσιαστική αναφορά σε κάποιον συγκεκριμένο μαθητή, απευθύνεται πάντοτε σε αυτούς
συλλογικά, σαν να αποτελούν μια ενιαία «μάζα» προς διαμόρφωση.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει προσδοκίες από αυτούς ως άτομα. Αντιθέτως,
απαιτεί από τον καθένα να επιτύχει, αλλά μόνο μέσα στα στενά όρια που η ίδια ορίζει. Η
ατομικότητα υπάρχει, αλλά δεν αναγνωρίζεται ουσιαστικά, καλείται να προσαρμοστεί σε
ένα προκαθορισμένο πρότυπο.
Έτσι, δημιουργείται μια αντίφαση, ενώ απευθύνεται σε μια συλλογικότητα, απαιτεί
ατομική επιτυχία, όχι όμως με βάση τις ιδιαίτερες ανάγκες ή δυνατότητες του καθενός,
αλλά σύμφωνα με μια ενιαία, απόλυτη νόρμα. Και κάπου εκεί, η έννοια της
προσωπικότητας χάνει το νόημά της, καθώς μετατρέπεται σε κάτι που πρέπει να
χωρέσει σε ένα προκατασκευασμένο καλούπι.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφία κοινωνίας, τι είδους κοινωνία δημιουργεί η Μαργαρίτα;
Είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Αν η τάξη λειτουργεί ως μικρογραφία μιας κοινωνίας, τότε η κοινωνία που δημιουργεί η
Μαργαρίτα είναι βαθιά αυταρχική , ακόμη κι αν, σε πρώτο επίπεδο, φαίνεται να
εμπεριέχει στοιχεία «δικαιοσύνης».
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το παράδοξο: πολλές φορές εκφράζει σκέψεις που μοιάζουν
λογικές ή ακόμη και δίκαιες, όμως ο τρόπος με τον οποίο τις επιβάλλει αναιρεί το ίδιο
τους το περιεχόμενο. Η εξουσία της δεν αφήνει χώρο για αμφισβήτηση, άρα ούτε και για
πραγματική κατανόηση ή αποδοχή.
Έτσι γεννιέται ένα ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί κάτι να θεωρείται δίκαιο όταν
επιβάλλεται; Ή μήπως τη στιγμή που χάνει την ελευθερία της επιλογής, χάνει και την
ηθική του αξία;
Η κοινωνία της Μαργαρίτας, τελικά, δεν είναι μια δίκαιη κοινωνία με αυστηρούς κανόνες,
αλλά μια κοινωνία όπου η «δικαιοσύνη» ορίζεται μονομερώς και επιβάλλεται,
μετατρεπόμενη σε ένα ακόμη εργαλείο ελέγχου.

ΘΑΝΟΣ ΡΟΥΜΠΟΣ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και τον ρόλο σας.

Η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» είναι ένα έργο που με αφοπλιστική αμεσότητα, φωτίζει τη σχέση εξουσίας και ελευθερίας μέσα από το πλαίσιο της εκπαίδευσης. Παρότι γράφτηκε σε μια άλλη εποχή, παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο, καθώς αγγίζει ζητήματα που εξακολουθούν να μας απασχολούν βαθιά όπως η χειραγώγηση και η δύναμη της ατομικής φωνής.
Η δικιά μας Μαργαρίτα χωρίζεται σε επτά ηθοποιούς, προβάλλοντας διαφορετικές πτυχές της και φέρνοντας στο φως διάφορα κοινωνικά ζητήματα. Κινείται ανάμεσα στην τρυφερότητα και τη σκληρότητα, στον έλεγχο και την ανασφάλεια.
Αυτό που την κάνει ιδιαίτερα γοητευτική είναι ότι ο θεατής δεν μπορεί εύκολα να την κατατάξει. Τη συμπονά, τη φοβάται, γελά μαζί της και ταυτόχρονα προβληματίζεται βαθιά. 

2) Πώς αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην ταξη;

Η Μαργαρίτα αντιλαμβάνεται την εξουσία της μέσα στην τάξη ως κάτι απολύτως φυσικό και αδιαπραγμάτευτο, σχεδόν ως προέκταση της ίδιας της ύπαρξής της. Για εκείνη, ο χώρος της τάξης δεν είναι απλώς ένα περιβάλλον μάθησης, αλλά ένα μικρό σύμπαν όπου η ίδια ορίζει τους κανόνες, τις ισορροπίες και τα όρια. Είναι η κυρίαρχος!
Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φαινομενική βεβαιότητα, διακρίνεται μια βαθύτερη ανάγκη για έλεγχο και επιβεβαίωση. Γι’ αυτό και συχνά μετακινείται από την αυστηρότητα στο χιούμορ, από τη γοητεία στην επιβολή, δημιουργώντας ένα διαρκές παιχνίδι κυριαρχίας και εγγύτητας με τους μαθητές και τον εαυτό της.
Η Μαργαρίτα δεν βλέπει την εξουσία ως κάτι στατικό, αλλά ως μια ζωντανή σχέση που δοκιμάζεται συνεχώς. Και ίσως εκεί βρίσκεται και η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της, ότι όσο προσπαθεί να την εδραιώσει, τόσο αποκαλύπτεται η ανθρώπινη ευθραυστότητα που την υπονομεύει.

3) Τι φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα και πως αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά της;

Αυτό που φαίνεται να φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα είναι η απώλεια του ελέγχου και κατ’ επέκταση η αμφισβήτηση της ίδιας της ύπαρξής της και της κυριαρχίας της μέσα στον χώρο που θεωρεί «δικό» της. Ο φόβος της δεν αφορά μόνο την πειθαρχία της τάξης, αλλά κάτι βαθύτερο...το ενδεχόμενο να μην είναι απαραίτητη, να μην ακούγεται, να μην έχει επιρροή.
Αυτός ο φόβος διαπερνά τη συμπεριφορά της και εκδηλώνεται με έντονες μεταπτώσεις. Από τη μία, γίνεται αυστηρή, απόλυτη και επιβλητική, προσπαθώντας να κατοχυρώσει την κυριαρχία της. Από την άλλη, επιστρατεύει το χιούμορ, τη γοητεία και μια σχεδόν παιγνιώδη διάθεση, για να κερδίσει την αποδοχή και τη συμμετοχή των μαθητών.
Έτσι, η στάση της μοιάζει διαρκώς να ταλαντεύεται ανάμεσα στον έλεγχο και την ανάγκη για σύνδεση. Και ακριβώς αυτή η αντίφαση είναι που αποκαλύπτει τη βαθιά ανθρώπινη πλευρά της. Μία γυναίκα που, πίσω από την αυστηρή της εικόνα, παλεύει με τον φόβο της απόρριψης και της αποδόμησης.

4) Πώς βλέπει τους μαθητές της; Σαν άτομα με προσωπικότητα ή σαν μια μάζα που πρέπει να πειθαρχήσει;

Η Μαργαρίτα φαίνεται να βλέπει τους μαθητές της πρωτίστως ως ένα σύνολο που οφείλει να ελέγχει και να καθοδηγεί. Η τάξη, στα μάτια της, λειτουργεί συχνά ως μια «μάζα» που πρέπει να πειθαρχήσει, ώστε να διατηρηθεί η ισορροπία και η δική της εξουσία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ατομικότητα κινδυνεύει να χαθεί, καθώς προτεραιότητα έχει η επιβολή της τάξης και των κανόνων.
Ωστόσο, αυτή δεν είναι η μοναδική της οπτική. Υπάρχουν στιγμές που διακρίνεται μια πιο προσωπική, σχεδόν τρυφερή ματιά προς τους μαθητές, σαν να αναγνωρίζει τη μοναδικότητα του καθενός. Είναι όμως στιγμές που έρχονται και φεύγουν, καθώς η ανάγκη της να διατηρήσει τον έλεγχο υπερισχύει.
Έτσι, η σχέση της με τους μαθητές παραμένει αντιφατική και ζωντανή. Ταλαντεύεται ανάμεσα στην επιβολή και την ανθρώπινη επαφή. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία του χαρακτήρα της, στο ότι, ενώ θα ήθελε να δει άτομα, τελικά καταφεύγει στη «μάζα», γιατί αυτό της προσφέρει ασφάλεια.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφία κοινωνίας, τι είδους κοινωνία δημιουργεί η Μαργαρίτα; Είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Αν δούμε την τάξη ως μια μικρογραφία κοινωνίας, τότε η Μαργαρίτα δημιουργεί έναν κόσμο έντονα ελεγχόμενο, όπου οι κανόνες ορίζονται από την ίδια και η ισορροπία εξαρτάται από τη δική της παρουσία. Πρόκειται για μια κοινωνία που μοιάζει αρχικά οργανωμένη και λειτουργική, αλλά στην ουσία της στηρίζεται περισσότερο στον φόβο και την επιβολή παρά σε μια βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης.
Η ίδια πιστεύει ότι είναι δίκαιη, προστατεύει και «διαμορφώνει» τους μαθητές της. Όμως ο τρόπος με τον οποίο ασκεί την εξουσία της συχνά γίνεται αυταρχικός, καθώς δεν αφήνει ουσιαστικό χώρο για αντίλογο ή αμφισβήτηση. Η δικαιοσύνη της είναι υποκειμενική, σχεδόν προσωπική, και μεταβάλλεται ανάλογα με τη διάθεσή της και την ανάγκη της να διατηρήσει τον έλεγχο.
Έτσι, η κοινωνία που δημιουργεί είναι βαθιά αντιφατική. Από τη μία υπόσχεται τάξη και καθοδήγηση, από την άλλη περιορίζει την ελευθερία και την ατομική έκφραση. Και αυτό ακριβώς την καθιστά τόσο αναγνωρίσιμη και επίκαιρη, γιατί μέσα της αντικατοπτρίζονται μορφές εξουσίας που συναντάμε και πέρα από τη σκηνή.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΑΚΑΣ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και τον ρόλο σας.

Στο έργο "Δεσποινίς Μαργαρίτα" παρακολουθούμε την έναρξη της σχολικής χρονιάς σε μια τάξη δημοτικού, όπου η δασκάλα, η δεσποινίς Μαργαρίτα, συστήνεται στους μαθητές της και πολύ γρήγορα ξεκαθαρίζει τη θέση της απέναντί τους.
Πρόκειται για μια γυναίκα που ορίζει η ίδια τι είναι σημαντικό να ειπωθεί στην τάξη και πώς πρέπει να ειπωθεί, επιβάλλοντας τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο διδασκαλίας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το έργο ανοίγει ευρύτερα ζητήματα εξουσίας, ελέγχου και χειραγώγησης.
Στη δική μας παράσταση, αυτός ο χαρακτήρας διασπάται σε επτά διαφορετικές παρουσίες. Η ίδια οντότητα υπάρχει στη σκηνή με διαφορετικές φωνές και σώματα, αλλά με κοινή στόχευση... να φωτιστούν οι πολλαπλές όψεις αυτής της σύνθετης προσωπικότητας.

2) Πως αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην τάξη;

Η δεσποινίς Μαργαρίτα αντιλαμβάνεται την εξουσία της ως κάτι απολύτως φυσικό και δεδομένο. Δεν τη βλέπει ως κάτι που πρέπει να διεκδικήσει αλλά κάτι που της ανήκει.
Χρησιμοποιεί τη θέση της ως ένα “λογικό” εργαλείο επιβολής. Οι αποφάσεις της είναι απόλυτα συνειδητές, ξέρει τι κάνει και γιατί το κάνει. Δεν αφήνει περιθώριο για αμφισβήτηση ή δεύτερη σκέψη.
Καθαρίζει πλήρως τη σχέση της με τα παιδιά, αλλά και με τον ίδιο της τον εαυτό, και μέσα από αυτό επαναπροσδιορίζει τη δύναμη που της δίνει η θέση της, δίνοντας μια άλλη διάσταση στον μηχανισμό της επιβολής.

3) Τι φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα και πως αυτό επηρεάζει την συμπεριφορά της;

Στο έργο, η ψυχοσύνθεση της Δεσποινίδος Μαργαρίτας καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από έναν βασικό φόβο... Την ανυπακοή! Κάτι που δεν παύει να μας υπενθυμίζει σε όλη τη διάρκεια της παράστασης.
Η ιδέα ότι μπορεί να χάσει την ανώτερη θέση της μέσα στην τάξη, ότι δεν θα είναι εκείνη που ελέγχει το πλαίσιο, την αποσταθεροποιεί βαθιά. Και αυτός ακριβώς ο φόβος είναι που την οδηγεί σε όλο και πιο ακραίους τρόπους επιβολής.
Καθώς το έργο εξελίσσεται, τη βλέπουμε να μετακινείται διαρκώς ανάμεσα σε διαφορετικές στρατηγικές ελέγχου, φτάνοντας ακόμη και στα όρια της απελπισίας, στην προσπάθειά της να διατηρήσει την τάξη και να υπενθυμίσει τη θέση της.

4) Πως βλέπει τους μαθητές της; Σαν άτομα με προσωπικότητα ή σα μια μάζα που πρέπει να πειθαρχήσει;

Οι στιγμές που απευθύνεται σε έναν μαθητή ως ξεχωριστή προσωπικότητα είναι ελάχιστες, σχεδόν ανύπαρκτες. Η Δεσποινίς Μαργαρίτα δε βλέπει ανθρώπους, αλλά σύνολα. Δε βρίσκει εξαιρέσεις στους κανόνες της και δεν αμφισβητεί τα συμπεράσματα που έχει διαμορφώσει για τους μαθητές της. Η πειθαρχία για εκείνη είναι κάτι που αφορά το σύνολο και όχι το άτομο. Γιατί μόνο έτσι θεωρεί ότι μπορεί να είναι πραγματικά αποτελεσματική η επιβολή της, όταν απευθύνεται σε όλους χωρίς διαφοροποιήσεις.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας, τι είδους κοινωνία δημιουργεί η Μαργαρίτα; Είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της Δεσποινίδος Μαργαρίτας είναι πως αυτές οι δύο έννοιες δε συγκρούονται. Η ίδια ισορροπεί στο δίκαιο και στο αυταρχικό. Δημιουργεί μέσα στην τάξη ένα κόσμο βαθειά σκληρό και αυστηρά δομημένο αλλά ταυτόχρονα πολλές φορές η ουσία του μαθήματος πατάει σε έννοιες όπως η δικαιοσύνη και η ισότητα. Με τρόπους ακραίους και συχνά τραυματικους, περνάει στους μαθητές της κάποιες σκληρές αλήθειες για ζωή, για έναν κόσμο όπου η ίδια κατασκευάζει και ελέγχει μέσα στην τάξη.

ΛΟΥΚΙΑ ΜΕΙΔΑΝΗ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και για τον ρόλο σας.

Στο έργο του Ρομπέρτο Ατάιντε, η Δεσποινίς Μαργαρίτα είναι μια δασκάλα δημοτικού που τη βλέπουμε την πρώτη μέρα της νέας σχολικής χρονίας, στο πρώτο της μάθημα. Τη βλέπουμε να συστήνεται στους μαθητές της και αμέσως να φροντίζει να θέσει τα όρια της μέσα στην τάξη. Μέσα από έναν ιδιόμορφο τρόπο διδασκαλίας, ορίζει αποκλειστικά τι επιτρέπεται και τι όχι μέσα στην τάξη της, χωρίς ιδιαίτερα περιθώρια ελευθερίας. Γεγονός το οποίο, βγάζει στην επιφάνεια στοιχεία ενός ανθρώπου, που έχει την τάση να χειραγωγεί και να διατηρεί απόλυτη εξουσία.
Η σκηνοθετική προσέγγιση του Γιώργου Παπαπαύλου, φέρνει επί σκηνής επτά ηθοποιούς, που ως ένα ενιαίο σύνολο, κάθε ένας τους ξεχωριστά, αποτελεί μια διαφορετίκη εκδοχή της Δεσποινίδος Μαργαρίτας.

2) Πώς αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην τάξη ;

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα είναι η εξουσία. Δεν τίθεται κανένα θέμα αμφισβήτησης στο κομμάτι αυτό. Γνωρίζει πάρα πολύ καλά τι λέει, πώς το λέει και γιατί το λέει. Λόγω της θέσης της και μόνο, δεν υπάρχει περιθώριο αμφιβολίας.

3) Τι φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα και πως αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά της ;

Μέσα στο έργο, βλέπουμε τη Δεσποινίδα Μαργαρίτα, να προσπαθεί με ποικίλους τρόπους να διατηρήσει σταθερά τα όρια που θέτει, καθώς ο μεγαλύτερος της φόβος, είναι να χάσει τον έλεγχο. Δοκιμάζει ακόμα και τον ίδιο της τον εαυτό, φτάνοντας σε οριακά σημεία. Το ενδεχόμενο να αντιμετωπίσει την ανυπακοή των μαθητών και να χάσει το σεβασμό τους, την αποσυντονίζει πλήρως, γι’αυτό δε χάνει ούτε μια ευκαιρία να υπενθυμίσει τη θέση της.


4) Πώς βλέπει τους μαθητές της ; Σαν άτομα με προσωπικότητα ή σαν μια «μάζα» που πρέπει να πειθαρχήσει;

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα, απευθύνεται σχεδόν πάντα στο σύνολο της τάξης, δεν ξεχωρίζει κάποιον, δεν κάνει καμία διάκριση. Ελάχιστες φορές επιχειρεί να απευθυνθεί προσωπικά, για να δώσει ενδεχομένως κάποιο παράδειγμα προς γνώση και συμμόρφωση στο σύνολο, ώστε να μην επιχειρήσουν να ξεφύγουν από τα όρια. Οι κανόνες της ισχύουν για όλα τα παιδιά, τα οποία βρίσκονται σε ηλικία που χτίζουν τις προσωπικότητές τους κι εκείνη τους δίνει τα κατάλληλα, κατά την άποψη της εφόδια.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφία κοινωνίας, τι είδους κοινωνία δημιουργεί η Μαργαρίτα; Είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Αν δοκιμάζαμε να φέρουμε τη δομή αυτής της τάξης, όπως την ορίζει η Δεσποινίς Μαργαρίτα, σε μια συσχέτιση με την σημερινή κοινωνία, θα λέγαμε ότι η Δεσποινίς Μαργαρίτα είναι το σύστημα κι οι μαθητές αποτελούν τον λαό, την κοινωνία. Όμως, σε αντίθεση με την σύγχρονη κοινωνία, βλέπουμε μία δασκάλα, που ισορροπεί ανάμεσα στη δικαιοσύνη και τον αυταρχισμό. Δεν κινείται καθαρά σε μια πλευρά. Αποκαλύπτει στους μαθητές της μεγάλες και πολλές φορές σκληρές αλήθειες, για τη ζωή και το μέλλον που τους περιμένει. Αναφέρεται στην έννοια της ισότητας, το αίσθημα δικαίου και την αδικία που αναπόφευκτα είναι μέρος της ζωής μας. Με μεθόδους που ενδεχομένως στο σήμερα να μην είναι αποδεκτές, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές της.

ΝΙΚΗ ΚΟΥΤΕΛΙΕΡΗ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και τον ρόλο σας.

Η σκηνοθεσία του Γιώργου Παπαπαύλου φέρνει στη σκηνή 7 πιθανές εκδοχές της Δεσποινίδος Μαργαρίτας από 7 διαφορετικούς ηθοποιούς που ταυτόχρονα όμως αποτελούν ένα σώμα. Η ηρωίδα επιβάλλεται στην τάξη ως την μοναδική εξουσία του χώρου, χωρίς περιθώρια αμφισβήτησης. Λειτουργεί ως εκτελεστική εξουσία, διδάσκει και προκαλεί έως το μέγιστο δυνατό βαθμό.
 

2) Πώς αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην τάξη;

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα δικαιολογεί αρκετές φορές μέσα στο έργο την εξουσία της πάνω στους μαθητές ως «φροντίδα». Μέσα από αυτή τη στάση νομιμοποιεί τον έλεγχο, εκείνη ξέρει τι είναι το καλύτερο για τους μαθητές, τι πρέπει να κάνουν. Γι αυτό ακριβώς δεν αφήνει το παραμικρό περιθώριο αμφισβήτησης και σταδιακά γίνεται ακόμα πιο απειλιτική και αυταρχική.

3) Τι φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα και πως αυτό επηρεάζει την συμπεριφορά της μέσα στην τάξη;

Μπορεί η Δεσποινίς Μαργαρίτα να φαίνεται στα μάτια του κοινού ως ένα απόλυτα φασιστικό όργανο αλλά δεν παύει να υπάρχει ο φόβος να χάσει ενδεχομένως τον έλεγχο. Τον έλεγχο στη σχέση της με τους μαθητές, τον έλεγχο στο περιεχόμενο της διδασκαλίας αλλά και στον τρόπο με τον οποίο γίνεται. Φοβάται την πιθανότητα διαταραχής του μαθήματός της και αμφισβήτησης των ιδεών και αρχών της. Με λίγα λόγια την ανυπακοή! Και γι αυτό κατά τη διάρκεια του μαθήματος οδηγείται σταδιακά στην αλαζονεία, σε συμπεριφορές που ξεπερνούν τα όρια και τελικά στην κατάρρευση ενώ σε στιγμές προκαλεί τους μαθητές να απαντήσουν ή να αντιδράσουν με σκοπό να τους επιπλήξει, να τους «βάλει στη θέση τους».

4) Πως βλέπει τους μαθητές της; Σαν άτομα με προσωπικότητα ή σαν μια μάζα που πρέπει να πειθαρχήσει;

Οι μαθητές βρίσκονται στην έκτη τάξη του δημοτικού. Λαμβάνοντας, λοιπόν, υπόψιν την ηλικία τους και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η προσωπικότητα τους η Δεσποινίς Μαργαρίτα δεν τους αντιμετωπίζει ως μια μάζα που πρέπει να πειθαρχήσει αλλά προσπαθεί να διαπλάσει τον χαρακτήρα τους σύμφωνα με την δική της ηθική και τα δικά της πιστεύω. Προσπαθεί να διαμορφώσει ένα σύνολο, να το διαπαιδαγωγήσει, ίσως με έναν ανορθόδοξο τρόπο.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφίας της κοινωνίας τι είδους κοινωνία δημιουργεί η Μαργαρίτα είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Παρόλο που η Δεσποινίς Μαργαρίτα παρουσιάζει την πραγματικότητα στις αληθινές της διαστάσεις, πως δεν υπάρχει δικαιοσύνη, πως η ανθρώπινη ζωή δεν είναι σημαντικότερη από αυτή των ζώων, πως η τεχνολογία έχει επηρεάσει τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων, παραμένει το αυταρχικό κράτος, η εξουσία. Στο μάθημα της δεν υπάρχει περιθώριο για διάλογο, δεν επιτρέπεται η ουσιαστική ελευθερία σκέψης. Ο «λαός» δεν έχει φωνή. Επίσης παρουσιάζει τις δικές της και μόνο απόψεις ως «αλήθειες» που δεν αμφισβητούνται, «ό,τι λέει εκείνη εκεί μέσα αυτό είναι». Στην τάξη λοιπόν κυριαρχεί ο αυταρχισμός όπως σε ένα δικτατορικό καθεστώς. Η Δεσποινίς Μαργαρίτα δεν αποστασιοποιείται αλλά είναι μέρος αυτού του συστήματος.

ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΥΓΗΡΟΥ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και τον ρόλο σας .

Η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» του Ρομπέρτο Ατάιντε είναι ένα βαθιά πολιτικό και διαχρονικό έργο που μέσα από το φαινομενικά οικείο περιβάλλον μιας σχολικής τάξης φωτίζει τους μηχανισμούς της εξουσίας, της πειθαρχίας και της χειραγώγησης. Η τάξη γίνεται μια μικρογραφία της κοινωνίας και η σχέση της δασκάλας με τους μαθητές μετατρέπεται σε έναν ισχυρό συμβολισμό για κάθε μορφή αυταρχισμού από την πολιτική εξουσία μέχρι τις πιο προσωπικές σχέσεις κυριαρχίας. Αυτή η αλληγορική δύναμη είναι που κάνει το έργο τόσο γοητευτικό και τόσο σύγχρονο ακόμη και σήμερα.

Ο ρόλος μου είναι η Δεσποινίς Μαργαρίτα, χωρισμένος σε 7 διαφορετικές εκδοχές, μια φιγούρα συναρπαστική, αντιφατική και βαθιά πολυεπίπεδη. Δεν είναι απλώς μια αυστηρή δασκάλα είναι η προσωποποίηση της εξουσίας σε όλες της τις εκφάνσεις: σαγηνευτική, απειλητική, εύθραυστη, χειριστική και ταυτόχρονα τραγικά ανθρώπινη. Αυτό που με συγκινεί ιδιαίτερα είναι οι συνεχείς μεταπτώσεις της από το χιούμορ και τη γοητεία στην αγριότητα, από την αυτοπεποίθηση στην υπόγεια ανασφάλεια. Για έναν ηθοποιό, είναι ένας ρόλος μεγάλης πρόκλησης, γιατί απαιτεί απόλυτη σκηνική εγρήγορση και μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό, το σκοτεινό και το βαθιά ανθρώπινο.

Πιστεύω πως το κοινό θα αναγνωρίσει μέσα της κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια δασκάλα: έναν καθρέφτη κάθε μορφής εξουσίας που έχουμε συναντήσει στη ζωή μας.

2) Πώς αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην τάξη;

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα βιώνει την εξουσία της ως κάτι αυτονόητο, υπάρχει οργανικά μέσα από τη θέση που κατέχει, δηλαδή είναι μια συνθήκη που είναι κτήμα της εξ ορισμού. Μέσα από το κλίμα που έχει επιβάλει αυτή τη βεβαιότητα χρησιμοποιεί τον ρόλο της ως μηχανισμό θέσπισης με απόλυτη επίγνωση. Κάθε της κίνηση είναι μελετημένη, χωρίς περιθώρια διαφωνίας ή κάποιας αντίρρησης, καθώς έχει χτίσει μια πειθαρχημένη σχέση με τους μαθητές όσο και με τον ίδιο της τον εαυτό που αποκαλύπτει έναν βαθύτερο τρόπο με τον οποίο η εξουσία μεταμορφώνει τον άνθρωπο.

3) Τι φοβάται περισσότερο η Δεσποινίς Μαργαρίτα πως αυτό επηρεάζει την συμπεριφορά της;

Λόγω του κλίματος που έχει φτιάξει στην τάξη της, της τερατώδης πειθαρχίας και της απόλυτης υπακοής φοβάται ακριβώς μην χάσει τα ηνία, δηλαδή ένα κλίμα απείθαρχο και ανυπάκουο. Μέσα από αυτό ωθείται διαρκώς σε μορφές ακραίου ελέγχου που αγγίζει τα όρια της εμμονής.

4) Πώς βλέπει τους μαθητές της; Σαν άτομα με προσωπικότητα ή σαν μάζα που πρέπει να πειθαρχήσει;

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα αντιλαμβάνεται τους μαθητές της περισσότερο σαν ένα σύνολο πάρα σαν μεμονωμένες οντότητες. Για την ίδια η πειθαρχία αφορά το συλλογικό σώμα της τάξης και όχι των ατομικών χαρακτηριστικών που έχει ο κάθε μαθητής. Καθώς αναδιαμορφώνει έναν κόσμο που η ανάγκη για πειθαρχία υπερισχύει της ανθρώπινης επαφής.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας, τι είδους κοινωνία δημιουργεί η Μαργαρίτα; Είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Η τάξη που διαμορφώνει η Δεσποινίς Μαργαρίτα λειτουργεί ως μια μικρογραφία μιας κοινωνίας που υπάρχει ιεραρχία, υπάρχει όμως ένα ενδιαφέρον δίπολο στον ρόλο, ότι ενώ απαιτεί τυφλή υπακοή και πειθαρχία ταυτόχρονα βλέπουμε ότι η Δεσποινίς Μαργαρίτα φλέγεται για δικαιοσύνη και ισότητα . Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο ότι η ίδια πιστεύει πως υπηρετεί ένα δίκαιο και αναγκαίο σύστημα, όμως ο τρόπος με τον οποίο αυτό εκφράζεται αποκαλύπτει έναν βαθιά αυταρχικό μηχανισμό. Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο γοητευτική πλευρά του έργου στο ότι καλεί τον θεατή να αναρωτηθεί πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην τάξη που επιτρέπει την άνθηση και την καταπίεση.

ΑΓΓΕΡΟΥ ΚΟΥΛΟΥΛΙΑ

1) Πείτε μας λίγα λόγια για την παράσταση και τον ρόλο σας.

Στην παράσταση παρακολουθούμε το πρώτο μάθημα της σχολικής χρονιάς, σε μια τάξη ΣΤ’
δημοτικού. Η δασκάλα , η Δ. Μαργαρίτα προτιμά να συστηθεί στα παιδιά με έναν άμεσο,
αφιλτράριστο και καθόλου αναμενόμενο τρόπο. Επιδιώκει από πολύ νωρίς να ξεκαθαρίσει τον
ρόλο της και να θέσει τα όρια της. Η δασκαλοκεντρική της μέθοδος, την κάνει ελεγκτική και
αυταρχική καθώς φαίνεται να μην αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης. Στην παράστασή
μας , ο ρόλος της Δ. Μαργαρίτας έχει επτά μορφές καθώς ο κάθε ερμηνευτής δίνει την δική του
χροιά στον χαρακτήρα. Το μάθημα, μεταμορφώνεται σε έναν ζωντανό οργανισμό, όπου οι
ερμηνευτές άλλοτε ως εκπαιδευτές και άλλοτε ως εκπαιδευόμενοι, αφηγούνται μια ιστορία
επιβολής και ελέγχου.

2) Πως αντιλαμβάνεται η Μαργαρίτα την εξουσία της μέσα στην τάξη;

Η Δ. Μαργαρίτα θεωρεί τον εαυτό της αυθεντία, αφού εκείνη ορίζει τι πρέπει να ειπωθεί κατά
την διάρκεια του μαθήματος, πως πρέπει να φέρονται τα παιδιά και που πρέπει να στοχεύσουν
για να «πετύχουν» με βάση το δικό της αξιακό σύστημα. Αντιλαμβάνεται την εξουσία που έχει
αυταρχικά , αφού οι αποφάσεις σε σχέση με τον τρόπο διαμόρφωσης του μαθήματος
λαμβάνονται αποκλειστικά από εκείνη. Ο διάλογος είναι κάτι που συχνά αποποιείται και
χλευάζει, αφού φαίνεται να μην είναι για εκείνη, εύχρηστο εργαλείο για την επιβολή που θέλει να
ασκήσει. Με άλλα λόγια, η Δ. Μαργαρίτα θα μπορούσε να θεωρηθεί η ζωντανή ενσάρκωση της
εξουσίας, αφού προκειμένου να διδάξει , επιδιώκει να επιβληθεί και να υποτάξει.

3) Τι φοβάται περισσότερο η Μαργαρίτα και πως αυτό επηρεάζει την συμπεριφορά της;

Ο μεγαλύτερος της φόβος , στα μάτια μου, είναι το ενδεχόμενο ανυπακοής των μαθητών. Ο
φόβος της αυτός ,υπογραμμίζεται αρκετές φορές από την ίδια , καμουφλάροντάς τον με
αυστηρότητα , καθώς αναφέρει χαρακτηριστικά :
« Υπάρχει μόνο ένα πράγμα που δεν θα δεχτώ από τα παιδιά μου, την ανυπακοή!» Όλη η
συμπεριφορά της περιστρέφεται γύρω από αυτό το ενδεχόμενο, κάτι που την κάνει να
αντιμετωπίζει τους μαθητές της ως « εχθρούς» και όχι ως «συμμάχους». Η ιδέα μόνο, πως
κάποιο από τα παιδιά μπορεί να αντιμιλήσει, να εναντιωθεί ή έστω να μοιραστεί ένα βίωμα ή μια
άποψη του, την φέρνει σε πανικό, τον οποίο εκφράζει με ακόμα πιο σκληρή και προκλητική
στάση.

4) Πως βλέπει τους μαθητές της σαν άτομα με προσωπικότητα ή σαν μάζα που πρέπει να
Πειθαρχήσει;

Στόχευση της Δ. Μαργαρίτας είναι να ελέγξει. Για να ελέγξει πρέπει να μπορέσει να διαχειριστεί
και για να διαχειριστεί επιλέγει να «δει» τους μαθητές της ως σύνολο και όχι ως ξεχωριστές
προσωπικότητες. Ο μόνος τρόπος επιβολής της εξουσίας που εκείνη ονειρεύεται και επιδιώκει
είναι η αντιμετώπιση των μαθητών ως μια ενιαία μάζα. Οι μόνες στιγμές στο έργο που φαίνεται
να απευθύνεται μόνο σε ένα άτομο , είναι όταν αυτό αποσπάται από το σύνολο, πράγμα που
καταδικάζει και τιμωρεί.

5) Αν η τάξη είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας, τι είδους κοινωνία δημιουργεί η
Μαργαρίτα; Είναι δίκαιη ή αυταρχική;

Σιγουρά οι πρακτικές που ακολουθεί η Μαργαρίτα είναι πρακτικές που αποτυπώνονται σε κάθε
πτυχή της κοινωνίας, και αποτελούν κοινά βιώματα όλων μας, από τα δικά μας σχολικά χρόνια
μέχρι και τα ενήλικα, όπου αυτές οι πρακτικές μετασχηματίζονται στα εργασιακά, οικογενειακά,
πολιτικοοικονομικά μας περιβάλλοντα . Η Δ. Μαργαρίτα ακολουθώντας τον δικό της αξιακό
κώδικά , προσπαθεί να επιβάλει ό,τι για εκείνη σημαίνει δίκαιο, παραβλέποντας ωστόσο, ότι η
ανάγκη της αυτή την κάνει αυταρχική και μονόπλευρη. Η βαθιά λαχταρά της για έναν καλύτερο
κόσμο , χωρίς κακοποίηση, διακρίσεις και παραγκωνισμό, μεταμορφώνει την ίδια σε αυτό που
τόσο πολύ προσπαθεί να αποποιηθεί. Πολλές φορές τα λεγόμενα της συγκρούονται με τους
τρόπους που επιλέγει να τα διδάξει, δημιουργώντας ένα αδιαπέραστο χάσμα μεταξύ θεωρίας και
πράξης. Έτσι συμπεραίνουμε, πως η τάξη και κατ’ επέκταση η κοινωνία που η Μαργαρίτα
προσπαθεί να δημιουργήσει, είναι μια κοινωνία στην οποία για να «πετύχεις» πρέπει να
ακολουθείς τους κανόνες ,να υπακούς, να μην φέρεις αντίρρηση , να μην έχεις άποψή και να
μην ξεχωρίζεις από το σύνολο, γιατί αν ξεχωρίσεις θα γίνεις το πολυπόθητο παράδειγμα προς
αποφυγή , που με τόσο ζήλο η Μαργαρίτα προσπαθεί να βρει και να εκμεταλλευτεί. Η ιδεατή
κοινωνία που η Μαργαρίτα ονειρεύεται να πλάσει είναι τόσο δίκαιη που εν τέλη καταλήγει βαθιά
άδικη.

Πληροφορίες και εισιτήρια παράστασης: https://www.ticketservices.gr/event/theatro-alkmini-despoinis-margarita/?lang=el